Η Σιωπηλή Ευθύνη και η Αδιαπραγμάτευτη Ισχύς του Φαρμακευτικού Επαγγέλματος

Η πόρτα του φαρμακείου ανοίγει. Ένας ακόμη ασθενής αφήνει στο γκισέ την ιατρική του συνταγή. Μέσα στον θόρυβο της ημέρας, την κούραση και την ατελείωτη γραφειοκρατία, η πράξη της εκτέλεσης φαντάζει απλή. Ένα μηχανικό σκανάρισμα, μια σύντομη οδηγία, μια συναλλαγή. Αυτή, όμως, είναι η μεγαλύτερη οφθαλμαπάτη του σύγχρονου φαρμακείου.

Από επιστημονική και νομική άποψη, τη στιγμή που το φάρμακο περνάει από τα χέρια του φαρμακοποιού σε εκείνα του ασθενούς, δεν συντελείται μια πώληση. Συντελείται μια σιωπηλή, βαριά ανάληψη ευθύνης. Διότι το κράτος και η επιστήμη δεν θεωρεί το φαρμακοποιό απλό διανομέα. Τον έχει τοποθετήσει εκεί ως τον έσχατο, αδιάφθορο εγγυητή της ασφάλειας της ανθρώπινης ζωής. Το ερώτημα, ωστόσο, που ελλοχεύει σε κάθε εκτέλεση συνταγής παραμένει αμείλικτο: Αν ο γιατρός σφάλει, ποιος πληρώνει το τίμημα;

Το τέλος της δικαιολογίας του «άβουλου εκτελεστή»

Είναι μια βαθιά ριζωμένη, αλλά επικίνδυνη πεποίθηση πως, εφόσον υπάρχει υπογραφή ιατρού, ο φαρμακοποιός έχει το ακαταδίωκτο. Η ελληνική νομοθεσία αφυπνίζει βίαια όποιον επαναπαύεται σε αυτή τη σκέψη.

Το Προεδρικό Διάταγμα 312/1992 δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Ορίζει ότι σε περίπτωση αμφιβολίας για τη δόση ή το είδος του φαρμάκου, ο φαρμακοποιός έχει την απόλυτη υποχρέωση να ελέγξει και να παρέμβει. Αν ο γιατρός δεν εντοπίζεται, ο νόμος επιβάλλει στο φαρμακοποιό να αναλάβει δράση: να τροποποιήσει τη δοσολογία στα ασφαλή όρια ή να χορηγήσει τη μικρότερη συσκευασία. Το κράτος υποχρεώνει το φαρμακοποιό να σκεφτεί και να ελέγξει. Δεν δέχεται τη δικαιολογία της πειθήνιας υπακοής.

Ο κλοιός της συνυπευθυνότητας

Όταν η θεωρία γίνεται πράξη και ένα ιατρικό σφάλμα καταλήξει σε βλάβη, η δικαιοσύνη είναι τυφλή απέναντι στις προθέσεις και αυστηρή απέναντι στις παραλείψεις. Ο Αστικός Κώδικας (Άρθρο 914 και 926) μιλά ξεκάθαρα για συντρέχουσα αμέλεια.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Σημαίνει πως αν ο ιατρός αποδειχθεί αφερέγγυος, ο ασθενής έχει το απόλυτο νομικό δικαίωμα να διεκδικήσει το σύνολο της αποζημίωσης αποκλειστικά από το φαρμακοποιό. Στην απευκταία περίπτωση μίας σοβαρής βλάβης της υγείας, η έννομη τάξη αναζητά αν λειτούργησε το ανάχωμα ασφαλείας του φαρμακείου.
Και ενώ είναι αντικειμενικά αδύνατον για τον ανθρώπινο εγκέφαλο να αποστηθίζει τις ιδιαιτερότητες χιλιάδων φαρμακευτικών σκευασμάτων, ο νόμος παραμένει ανυποχώρητος στην απαίτηση για τήρηση των κανόνων της επιστήμης (lex artis).

Η ΠΧΠ δεν είναι ένα απλό χαρτί

Ποιο είναι το μέτρο με το οποίο θα κριθεί ο Επιστήμονας Υγείας σε μια τέτοια στιγμή;
Είναι η Περίληψη Χαρακτηριστικών Προϊόντος (ΠΧΠ, διεθνώς SmPC ή SPC). Πολλοί την αντιμετωπίζουν ως ένα αδιάφορο, γραφειοκρατικό κείμενο. Στην πραγματικότητα, είναι το νομικό Σύνταγμα του κάθε φαρμάκου. Είναι το απόλυτο κριτήριο της Ορθής Κλινικής Πράξης.

Οτιδήποτε παρεκκλίνει από αυτό το κείμενο, αποτελεί πράξη αποκλειστικής και προσωπικής ευθύνης. Για να προστατεύσει ο Επιστήμονας Υγείας τον εαυτό του αλλά και τον ασθενή του, πρέπει να γνωρίζει επακριβώς, και όχι κατά προσέγγιση, τι αναφέρει το αυθεντικό, εγκεκριμένο έγγραφο της Ρυθμιστικής Αρχής (ΕΟΦ ή EMA).

Η ψηφιακή ψευδαίσθηση και οι παγίδες του Διαδικτύου

Πώς όμως αναζητά σήμερα ο επαγγελματίας αυτές τις ζωτικές πληροφορίες; Συνήθως μέσα από μια βιαστική αναζήτηση στο διαδίκτυο. Εκεί ακριβώς ξεκινά μια νέα, σιωπηλή τραγωδία. Το ίντερνετ έχει μετατραπεί σε ένα ψηφιακό ναρκοπέδιο, γεμάτο παραποιημένα στοιχεία και επικίνδυνες προχειρότητες.

• Τα φαντάσματα του παρελθόντος: Κυκλοφορούν ευρέως πλατφόρμες που προσφέρουν κείμενα τα οποία έχουν να ανανεωθούν από την εποχή των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας. Στατικές σελίδες που αγνοούν επιδεικτικά τις νέες αντενδείξεις και τις ειδοποιήσεις φαρμακοεπαγρύπνησης, παίζοντας ρώσικη ρουλέτα με τις ζωές των ασθενών.
• Ο ακρωτηριασμός της πληροφορίας: Άλλα εργαλεία μετατρέπουν βιαστικά τα έγγραφα, παραδίδοντας ένα κατακερματισμένο αποτέλεσμα. Προτάσεις κομμένες στη μέση, πίνακες διαλυμένοι, νοήματα χαμένα στη μετάφραση της τεχνολογίας, όλα στο βωμό της εύκολης κατανάλωσης.
• Η σύγχρονη παγίδα της Τεχνητής Νοημοσύνης: Η νέα, ολέθρια τάση είναι η αναζήτηση ιατρικών απαντήσεων μέσω γενικών συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Μια έξυπνη μηχανή που συνθέτει μια όμορφη, περιληπτική απάντηση, αναμειγνύοντας αμερικανικές οδηγίες με ευρωπαϊκά δεδομένα, δημιουργώντας μια αληθοφανή αλλά επιστημονικά θανατηφόρα πλάνη. Στην επιστήμη της υγείας, η «περίληψη» που παρερμηνεύει το πρωτότυπο είναι εγκληματική.

Η ΠΧΠ δεν επιδέχεται αναδιατύπωση, τροποποίηση ή αλλοίωση από τρίτους. Κάθε τέτοια προσπάθεια συνιστά παραποίηση ρυθμιστικού εγγράφου. Ο μόνος τρόπος για να παραμείνουν οι Επιστήμονες Υγείας ασφαλείς είναι η άμεση, καθαρή επαφή με το πρωτότυπο, απαράλλαχτο κείμενο της Πολιτείας.

Ο απόλυτος σεβασμός στον χρόνο και την ευθύνη του φαρμακοποιού

Μέσα σε αυτόν τον λαβύρινθο της πολυφαρμακίας, ο σύγχρονος επαγγελματίας χρειάζεται κάτι πολύ συγκεκριμένο: Να έχει στα χέρια του το γνήσιο, εγκεκριμένο έγγραφο. Να μην χάνει πολύτιμα λεπτά αναζητώντας μια κρυμμένη παράγραφο σε ατελείωτα αρχεία, αλλά να οδηγείται αυτόματα και με απόλυτη ακρίβεια στο σημείο που τον ενδιαφέρει, διαβάζοντας ακριβώς ό,τι ενέκρινε η Ρυθμιστική Αρχή (ΕΟΦ/EMA). Ούτε μια λέξη λιγότερη, ούτε μια παραποίηση.